SOYBAĞI, KOCANIN BABA OLMA HALİ, SOYBAĞININ REDDİ DAVASI, EVLENME HALİ,TANIMA…

Soybağı, Kocanın Baba Olma Hâli, Soybağının Reddi Davası, Evlenme Hâli ve Tanıma

Soybağı

Soybağının kurulması hâlini düzenleyen TMK 282 hükmüne göre;

Çocuk ile ana arasında soybağı doğumla kurulur.
Çocuk ile baba arasında soybağı, ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur.
Soybağı ayrıca evlât edinme yoluyla da kurulur.

Soybağının reddi davalarında kural olarak HMK hükümleri uygulanır. Ancak bazı durumlara ilişkin özel kurallar söz konusudur. Nitekim bu duruma ilişkin düzenleme TMK madde 284’te yapılmıştır:

Hâkim maddi olguları re’sen araştırır ve kanıtları serbestçe takdir eder.
Taraflar ve üçüncü kişiler, soybağının belirlenmesinde zorunlu olan ve sağlıkları yönünden tehlike yaratmayan araştırma ve incelemelere rıza göstermekle yükümlüdürler. Davalı, hâkimin öngördüğü araştırma ve incelemeye rıza göstermezse hâkim, durum ve koşullara göre bundan beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir.
Soybağının tespiti için vücudundan kan veya doku alınmasına haklı bir sebep olmaksızın karşı konulması hâlinde hâkim, incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verebilir.

Babalık Karinesi (Kocanın Babalığı)

TMK 285’te düzenlenen babalık karinesine göre;

Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak 300 gün içinde doğan çocuğun babası kocadır.

Bu süre geçtikten sonra doğan çocuğun kocaya bağlanması, ananın evlilik sırasında gebe kaldığının ispatıyla mümkündür.
Kocanın gaipliğine karar verilmesi hâlinde 300 günlük süre, ölüm tehlikesi veya son haber tarihinden itibaren işlemeye başlar.

Bazı durumlarda karineler çakışabilir. TMK 290’da düzenlenen karinelerin çakışması hükmüne göre;

Çocuk evliliğin sona ermesinden itibaren 300 gün içerisinde doğmuş ve ana da bu arada yeniden evlenmiş olursa ikinci evlilikteki koca baba sayılır. Söz konusu karinenin çürütülmesi hâlinde ise ilk evlilikteki koca baba sayılır.

Soybağının Reddi Davası

Soybağının Reddi Davasını Kimler Açabilir?

Soybağının reddi davasını açabilecek kişiler TMK madde 286 ve devamında düzenlenmiştir.

Dava hakkını düzenleyen TMK 286’ya göre koca, ana veya çocuk soybağının reddi davasını açarak babalık karinesini çürütebilir. Bu dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır.

Davayı açabilecek kişiler:

Koca
Ana
Çocuk

Öncesinde soybağının reddi davasını sadece koca ve çocuk açabilmekteydi. Ancak Anayasa Mahkemesi kararı sonrasında soybağının reddi davasını artık ana da açabilmektedir.

Anayasa Mahkemesinin 26.07.2023 tarihli, E. 2023/37, K. 2023/140 sayılı kararı

Evlilik İçinde Ana Rahmine Düşme (TMK Madde 287)

Çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüşse davacı, kocanın baba olmadığını ispat etmek zorundadır.
Evlenmeden başlayarak en az 180 gün geçtikten sonra doğan çocuk,
Evliliğin sona ermesinden başlayarak en fazla 300 gün içinde doğan çocuk,

evlilik içinde ana rahmine düşmüş sayılır.

Söz konusu durumlarda da çocuğun soybağı koca ile kurulur. Eğer evlilik birliği devam ederken veya evlilik birliği sona ermiş olmasına rağmen iddet müddeti, yani evlilik birliğinin sona ermesinden başlayarak 300 günlük süre içerisinde çocuk doğmuşsa koca ile çocuk arasında soybağı kurulur. Bu durumda çocuk ile biyolojik baba arasında soybağının kurulabilmesi için öncelikle soybağının reddi davası açılmalıdır.

Evlenmeden Önce veya Ayrı Yaşama Sırasında Ana Rahmine Düşme (TMK Madde 288)

Çocuk, evlenmeden önce veya ayrı yaşama sırasında ana rahmine düşmüşse davacının başka bir kanıt getirmesi gerekmez.
Ancak gebe kalma döneminde kocanın karısı ile cinsel ilişkide bulunduğu konusunda inandırıcı kanıtlar varsa kocanın babalığına ilişkin karine geçerliliğini korur.

Hak Düşürücü Süreler (TMK Madde 289)

Koca, davayı doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkek ile cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde açmak zorundadır.
Ana, doğumdan; çocuk ise ergin olduğu tarihten başlayarak en geç bir yıl içinde dava açmak zorundadır.
Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa bir yıllık süre, bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar.

Koca, Ana ve Çocuk Dışındakilerin Dava Hakkı

Diğer İlgililerin Dava Hakkı (TMK Madde 291)

Dava açma süresinin geçmesinden önce kocanın ölmesi, gaipliğine karar verilmesi ya da sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi hâllerinde baba olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu, anası veya babası; doğumu ve kocanın ölümünü, sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybettiğini veya hakkında gaiplik kararı alındığını öğrenmelerinden başlayarak bir yıl içinde soybağının reddi davasını açabilir.

Ergin olmayan çocuğa atanacak kayyım, atama kararının kendisine tebliğinden başlayarak bir yıl içinde soybağının reddi davasını açar.
Kocanın açacağı soybağının reddi davasına ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır.
Soybağının reddi davasında avukatın vekâletnamesinde özel yetki bulunması gerekmektedir.

Yetkili Mahkeme

Yetki (TMK Madde 283)

Soybağına ilişkin davalar, taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır.

Görevli Mahkeme

Aile mahkemeleri, soybağının reddi davalarına bakmakla görevlidir.